Het OFL had een verkenning gedaan naar mogelijkheden voor samenwerking tussen maatschappelijke organisaties, bedrijven, kennisinstellingen en overheden in het NOVEX-gebied Zuid-Limburg. NOVEX-gebieden maakten als NOVI-gebied de stap naar de uitvoering. Het OFL had deze verkenning gedaan op verzoek van het Bestuurlijk Kernoverleg Zuid-Limburg (BKO) en het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Samenwerken aan blauw-groene opgaven
In Zuid Limburg moeten er ruimtelijke oplossingen gevonden worden voor natuur, stikstof, waterveiligheid, waterkwaliteit/kwantiteit, toenemende ruimtedruk, druk door verblijfstoerisme en het functioneren als recreatief gebied voor de eigen inwoners. En wat betekent dit voor het toekomstperspectief van de landbouw in Zuid-Limburg? Deze opgaven zijn sterk vervlochten met elkaar en vragen om samenhangende en (lands)grensoverschrijdende oplossingen. Bij het maken van keuzes daarin zien de rijksoverheid en regionale overheden het water- en bodemsysteem (blauw-groen) als een belangrijk sturend principe, maar tegelijkertijd willen we de kwaliteiten van het karakteristieke landschap behouden en versterken.
De keuzes die gemaakt worden voor de blauw-groene opgaven kunnen grote impact hebben op de mensen en de omgeving. Daaraan samen werken en samen de ruimtelijke puzzel leggen, is dus van groot belang. ‘Samen’ gaat dan over overheden (rijksoverheid, provincies, gemeenten en waterschappen) en samenleving (zoals maatschappelijke organisaties en bedrijven). Ook kennisinstellingen zijn essentieel.
Op dit moment zijn al veel processen gaande voor de blauw-groene opgaven. Belangrijke daaronder zijn de programma’s Waterveiligheid en Ruimte, het Nationaal Programma Landelijk Gebied en ook Panorama Zuid-Limburg. Ook wordt in veel van die processen de samenleving al betrokken. Tot nu toe komen die processen echter nog onvoldoende bij elkaar. De komende tijd gaat het om samenhang en samenwerking voor de opgaven in Zuid-Limburg én om daarbij nog nadrukkelijker de samenleving te betrekken.
Zuid-Limburg als NOVEX-gebied
De opgaven in de blauw-groene structuren zijn een deel van een grotere verzameling ruimtelijke opgaven in Zuid-Limburg. Samengevat zijn de opgaven in NOVEX-gebied Zuid-Limburg, ‘het circulair maken van de economie, aanpak van kwetsbare wijken en hun bewoners en het duurzaam behoud en klimaatbestendig maken van het Nationaal Landschap Heuvelland. Dit mede naar aanleiding van de recente wateroverlast.’ (Kamerbrief 6 juli 2022).
Behalve Zuid-Limburg heeft de rijksoverheid verspreid over heel Nederland nog vijftien andere NOVEX-gebieden aangewezen. Eerder was Zuid-Limburg al aangewezen als NOVI-gebied. Alle NOVI-gebieden plus een aantal extra gebieden hadden voorjaar 2022 de titel NOVEX-gebied gekregen, om nadruk te leggen op de stap naar uitvoering, de executie.
Dit zijn allemaal gebieden waarin veel ruimtelijke opgaven ‘dusdanig stapelen dat een gebiedsgerichte ordening en prioritering van verschillende nationale opgaven noodzakelijk is. (…) Voor deze gebieden is op voorhand duidelijk dat de rijksoverheid meerdere jaren relatief intensief als partner deelneemt in perspectief- en planontwikkeling en in de uitvoering. (…) Kern van de aanpak is dat overheden, maatschappelijke organisaties en andere belangrijke belanghebbenden gezamenlijk vastleggen wat noodzakelijk is om deze gebieden toekomstbestendig te ontwikkelen.’ (Kamerbrief 17 mei 2022).
Aanpak OFL-verkenning Zuid-Limburg
Om in kaart te brengen wat er voor de samenwerking in het NOVEX-gebied Zuid-Limburg nodig is, waren de OFL-secretarissen in gesprek gegaan met betrokkenen afkomstig uit diverse overheden, maatschappelijke organisaties, bedrijfsleven en kennisinstellingen. Dat hadden zij gedaan in een aantal individuele gesprekken en een OFL- bijeenkomst met een diverse groep (toekomstige) betrokkenen.
Rapport verkenning
In december 2022 was naar aanleiding van deze verkenning een OFL-rapport verschenen. In het rapport staat een voorstel om toe te werken naar een samenwerking (coalitie) van overheden en maatschappelijke stakeholders op basis van een coalitie-akkoord blauw-groen Zuid-Limburg. Verder staat hierin een stappenplan op hoofdlijnen voor hoe te komen tot die coalitie en een akkoord.
Het OFL-rapport was aangeboden aan:
- de minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening;
- de minister van Infrastructuur en Waterstaat
- het Bestuurlijk Kernoverleg Zuid-Limburg
- het Directeurenoverleg NOVEX Zuid-Limburg